कृषी देश

एक विचार, एक प्रवास!!

  • Categories

  • Google Ad

Ch Sambhaji Maharaj – Early Life

Posted by Sandeep Shelke on 4th April 2011

Today is Dharmaveer Ch Sambhaji Maharaj’ Martyrdom day and I attribute this post to his martyrdom and great work.

I started with this post few days ago to revisit the history (in my own capacity). This is second to the chain. Posts are informative so a bit lengthy but true history lovers and Chatrapati Shivaji, Sambhaji followers would love this.

Birth of Ch. Sambhaji Maharaj

In the year of 1656 Chatrapati Shivaji Maharaj won Jawali (from Chandrarao More) and Shringarpur (from Survey the then Deshmukh, currently in Ratnagiri district). Birth of Ch Sambhaji Raje followed these excellent victories, like topping on ice-cream, by Ch Shivaji Maharaj.

Purandar, Birth Place of Sambhaji

Birth date: 14 May 1657 (Shake 1579, Helambi Nam Samvastare, Jesth Shuddh 12, dvadashis, swati nakshatri, guruwari ghatika 10, daha)

Chatrapati Shivaji Maharaj celebrated his birth with sheer joy. Distributed sweets, arranged reception for people, donated to all needy, did Suvarnabhishek (Gold coins bath) of Shivaji Maharaj and distributed the gold to poor of the land. He continued his flamboyant roaring on land and sea.

The same year i.e. 1657 Venkaji Raje, alias Ekoji, (Half brother to Ch Shivaji Maharaj) won back the Coromandal(Nagapattinam now in Tamilnadu) from Dutch.

Shivaji killed Afzal

Following that Afzal Khan attacked Maratha Kingdom with 12000 odd army. Before going to meet Afzal Khan Ch Shivaji Maharaj said “Keep Jijabaisaheb (his mother) and Sambhaji Raje (only son) on Rajgad(Early kingdom). If we win by destroying killing then no worries. If anything happens to me on battlefield then yuvraj (Sambhaji Raje 2.5yrs old then) is there. Give kingdom to his helm and be in his order“. This was the faith and expectation of great warrior king from his son (King himself took the lead in nurturing and grooming Sambhaji raje for the cause). This “Destruction of Afzal Khan” is well known history. Afzal khan was killed by Shivaji Maharaj in the year of 1659.

After this victory over evil midnded Afzal(who was a brutal warrior) Shivaji Maharaj tightened his grip over dekhkhan (South Bharat) by elimintating Afzal, which was a big blow to the Adilshahi Kingdo m. This was a turning point which ultimately led the Adilshahi debacle.

Sambhaji Raje’s education:

His excellency Great King Shahaji Maharaja arrived from Banglur, Karnatak to see and train his grandson Sambhaji.

Jijabai Blessing Shivaji and Sambhaji

Shambhaji Raje inherited intellectual wealth from his father whereas base of useful excellent education was constructed by Maharaja Shahaji and Maharani Jijabaisaheb. Due to this Shambaji became an all-rounder. Sambhaji Maharaj was well versed in ved-shastr and a reformist in true sense (He challenged and fought many torturous inhumane Brahmani traditions, which will be covered in following articles appropriately).

Sambhaji Raje learned from Ch Shivaji, Maharaja Shahaji and Jijabaisaheb at later stages Keshavbhat and Umaji Pandit were his tutor.

Ch Shivaji Maharaj shared the knowledge of fort maintenance, stable management, army management, army discipline, land measurement. Horse riding, scholarly study, arms training, archery etc.
Criminal Penal Code and Raj Dharma were tought through experienced and scholarly elders. One of them was Maharani Jijabaisaheb.

In order to give appropriate understanding of enemy Ch Shivaji Maharaj took him along to Agra to meet Aurangzeb (when Sambhaji Maharaj was just 9 years old).

Being responsible citizen and prince: living upto father’s expectations, not hurting anyone, be polite, having good friends, never be in bad’s company, treat other women as mother (This is the way Ch Shivaji Maharaj lived his life)

Follow Raj putra dharma: Obey king’s orders, keep low profile, king should save their peopl in any circumstances.

Learned tricks to govern: Information gathering and governance tricks from ministers, helpers and good people around; {can we mention Bahirji Naik?}; Keep good and alert associate alongside, find faithfuls carefully; Sit with excellent adult clerk; stay in courtroom, learn functioning.

Sambhaji Maharaj handwriting

Gagabhatt wrote and presented the Samnayan novel to Ch Sambhaji Raje after rajyabhishek. This proves that his scholarly attributes were highly respected among scholars that time.

He knew Sang ved; studied Kamandki and history by himself. He was scholar and knew seven languages[need citation]; he wrote Budhbhushan in Samskritam and Nakhshikha, Nayikabhed and Sat Shatak in Hindi.

I amazed to read all this information. What a value based education was to given to the to be king. These are facets known and available in various books and writings of that time. He was truly a lion cub (chhava).

Jai Bharat! Jai Bharati!

Related Post: Chatrapati Sambhaji Maharaj

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in इतिहास, भारत, राजकारण, शिवाजी, संभाजी | 13 Comments »

Tought of the day

Posted by Sandeep Shelke on 30th March 2011

********* संस्कृतमः *********

आयुषः क्षन एकोपि सर्वरत्नैर्न लभते ।

नीयते स वृथा येन प्रमादः सुमाहनहो ॥

********* मराठी मध्ये *********

सर्व रत्ने (महागड्या वस्तू) दिली तरीही आयुष्याचा एक क्षणसुद्धा (वाया घालवलेला) परत मिळत नाही

म्हणून वेळ वाया घालवणे हि घोडचूक आहे.

********* In English *********

Even being ready to give costliest articles to get back (wasted) moment you cant get it. That is why wasting any moment is foolishness

!! जय भारत !!

Tags: , , , , ,
Posted in इतिहास, भारत, माझे विचार, संस्कृत | 1 Comment »

संस्कृत तथा संस्कृति – एक विनम्र निवेदन [UPDATED]

Posted by Sandeep Shelke on 16th February 2011

Reproducing as it from Satyameva-Jayate, And thanks to Sh Shantanu Bhagwat for alerting and taking the effort.


Dear friends, kindly consider translating this short message in your own language and circulate it amongst your friends…It would help us to spread awareness on this important issue and do our bit to keep Sanskrit alive…I have already included the message in Hindi, Marathi and English below…please also have a look at Practical Sanskrit (also on facebook) and Samskrita Bharati

*** Request in Hindi ***

प्रिय मित्रों,

जैसे की आप ओ ज्ञात होगा, भारत की जन गणना अब अंतिम चरण में हैं | इस  इस माह जन गणना अधिकारी पुनः आपके पास आकर आपकी तथा आपके परिवार की जानकारी की पृष्ठी कर, आपका पंजीकरण करेंगे |

यह जानकारी देते समय आप अपनी मातृभाषा के साथ-साथ “ज्ञात भाषाओ” में संस्कृत भाषा का उल्लेख करना न भूलें | विचार करें, तो हम अपनी दिनचर्या में संस्कृत भाषा का प्रयोग कई बार करतें हैं – प्रातः ईश्वर-स्मरण अथवा मंत्रोच्चार से ले कर सायं-कालीन आरती के समय तक |  इसके अतिरिक्त महाशिवरात्रि, कृष्ण जन्माष्टमी, नवरात्रि व गणेशोत्सव जैसे अनेक अवसरों पर मंगलमयी मंत्र तथा श्लोकोंका पठन-मनन करते हैं |

संस्कृत भाषा को जीवित रखना हमारे हाथों में हैं | पिछले जन गणना सर्वेक्षण में संस्कृत जाननेवालों की संख्या घाट कर केवल कुछ सहस्त्र ही थी | हमें आशंका है की इस कारण इसे “मृत भाषा” घोषित किया जा सकता हैं | भाषा मृत घोषित होने पर उसके संवर्धन तथा विकास हेतु किसीभी प्रकार की निधि नहीं दी जाती – न ही उसे प्रचार-प्रसार में सरकार कोई सहायता करती है | ऐसी स्थिति में यह प्राचीन, पवित्र व भारतीय संस्कृति की आधारशिला-रुपी दैव-भाषा सदैव के लिए इतिहास की पृष्ठभूमि में लुप्त हो जाएगी |

हमारा अनवरत प्रयास ही इस भाषा को जीवित रख सकता हैं | आज संस्कृत की इस अवस्था के लिए हम सब उत्तरदायी हैं | परन्तु अब भी समय है | जब भी संभव हो, इस भाषा का प्रयोग करें व अपने परिवार तथा मित्रगणों में उसे प्रोत्साहना दें और यह सन्देश अधिकाधिक भारतीयों तक पहुँचाने का प्रयास करें | धन्यवाद |

|| नमो भारतं, नमो संस्कृतं ||

*** Request in Marathi ***

मित्रांनो ,

भारताची जनगणना आता अंतिम टप्प्यात आली आहे आणि या महिन्यात स्वयंसेवक पुन्हा एकदा तुमच्या कडे येतील तुमची आणि तुमच्या कुटुंबियांची माहिती परत घेतली आणि नोंदवली जाईल.

माहिती भरतांना तुमची मातृभाषा जी काही असेल ती तुम्ही लिहाल पण “अवगत असलेल्या भाषा” मध्ये संस्कृत भाषा न विसरता लिहा. आणि खंर बघाल तर पूर्ण जरी नाही तरी आजही आपण ती भाषा वापरतो.संध्याकाळी दिवेलागणीला म्हंटली जाणारी स्त्रोत्रे किंवा गणपतीच्या दिवसातहोणारी सहस्त्र आवर्तने अगदी देवाच्या पूजेत किंवा लग्नात म्हंटले जाणारे मंगलमय श्लोक सगळे आपल्याला माहिती आहेत काही पाठ आहेत.

हि भाषा जिवंत ठेवणं आता आपल्या हातात आहे. कारण मागील सर्वेक्षणातसंस्कृत माहिती असलेल्या लोकांची संख्या केवळ काही हजारात आहे आणित्यामुळे तिला मृत भाषा घोषित केले जावू शकते. उलटपक्षी अरबी, फारसीमाहिती असलेले लोक बरेच जास्ती आहेत कारण काही राज्यात अगदी ठरवूरह्या भाषा पत्रकात भरल्या आहेत. मृत भाषा घोषित झाली की त्या भाषेच्याउत्कर्षासाठी कुठलाही निधी दिला जात नाही. आणि मग आपली ही पुरातन आणि पवित्र भाषा कायम स्वरूपी काळाच्या पडद्याआड जाईल.

तुमचा जाणीवपूर्वक केलेला प्रयत्न ह्या भाषेला जिवंत ठेवू शकतो. आजआपल्याच भाषेवर ही वेळ येण्यास आपण सगळेच जबाबदार आहोत पणअजून वेळ गेली नाही. जेवढी जमत असेल तेवढी गम्मत म्हणून का होईनावापरा जर तुम्हाला हा विचार पटत असेल तर जरूर आपल्या मित्रांना सुद्धा सांगा.

|| नमो भारतं, नमो संस्कृतं ||

*** Request in English ***

Dear friends,

As you know, the Indian census is in its final stages and census officials will visit you once again to verify your details and register your household.

When filling in the information related to languages, please do not forget to mention “Sanskrit” amongst the additional languages spoken/known. If you pause to think, you probably use “Sanskrit” several times during the day – from the time of your morning prayers to the lighting of lanp in the evening. And of course Sanskrit mantras and shlokas are an inseparable part of major sacred festivals including MahaShivRatri, ShriKrishna JanmAshtami and NavRatri.

It is in our hands to keep Sanskrit alive. The last census revealed the number of Sanskrit speakers to be fewer than thousand. There is a possibiliy that based on these dwindling numbers, Sanskrit might be declared a dead language. If this happens, it is likely to loose state support, grants and funds for further development. In such a situation, this ancient and sacred language might be lost forever.

We should strive to ensure this does not happen. We ourselves are responsible for the situation in which Sanskrit finds itself today. But we still have time. Please use this language whenever possible and please try and spread this message amongst your friends and family.

|| namo Bharatam, namo Sanskritam ||

***** Request in Nepali *****

प्रिय मित्रहरु !
तपाँईहरुलाई थाहा नै छ होला की भारतको जन गणना अब अन्तिम चरणमा छ । यो महिनामा जन गणना अधिकारी पुनः तपाँईहरुको धरधरमा आएर जानकारी को पुष्टि गरेर पञ्जीकरण गर्नेछन्।

यो जानकारी दिँदा समयमा आफ्नो मातृभाषाको साथसाथमा “ज्ञात भाषाहरु” मा संस्कृत भाषाको उल्लेख गर्न न भूलौं । विचार गर्नुहोस ! हामी आफ्नो दिनचर्यामा संस्कृत भाषाको प्रयोग धेरै पटक गर्छै – प्रातः ईश्वर-स्मरण अथवा मन्त्रोच्चारदेखि सायं-कालीन आरतीको समय सम्म । यस्को अतिरिक्त महाशिवरात्रि, कृष्ण जन्माष्टमी, नवरात्रि र गणेशोत्सव जस्ता अनेक अवसरमा पर मङ्गलमयी मन्त्र तथा श्लोकहरु पठनमनन गर्छैं ।

संस्कृत भाषालाई जीवित राख्ने काम हाम्रो हातमा छ । पहिलाको जन गणना सर्वेक्षणमा संस्कृत जानेहरुको की सङ्ख्या घटेर केवल केहि सहस्त्र मात्र भयो । हाम्रो आशङ्का के छ भने यो कारणले संस्कृतलाई “मृत भाषा” घोषित गर्न पनि सक्छन् । भाषा मृत घोषित भएपछि यस्को संवर्धन तथा विकास हेतु केहिपनि प्रकारको निधि दिईदैन – र सरकार पनि यस्को प्रचारप्रसारमा सहायता गर्दैन । यस्तो स्थितिमा यो प्राचीन, पवित्र र भारतीय संस्कृतिको आधारशिला रुपी दैव भाषा सधैकोलाई इतिहासको पृष्ठभूमिमा लुप्त हुनेछ ।

हाम्रो अनवरत प्रयत्नले यो भाषालाई जीवित रख्न सक्छैं ।आज संस्कृतको यो अवस्था हुनुमा हामि सबै उत्तरदायी छौं । परन्तु अहिले पनि समय छ । सम्भव भएसम्म यो भाषाको प्रयोग गरौं र आफ्नो परिवार तथा मित्रगणमा यस्लाई प्रोत्साहना दिउँ र यो सन्देश अधिकाधिक भारतीयहरुसम्म पुर्‍याउन प्रयत्न गरौं । धन्यवाद ।

*** Translation into Telugu ***

ప్రియమైన మిత్రులారా,

భారతీయ జనగణన చిట్టచివరి దశలో ఉందని, గణనాంక అధికారులు మరొక్కసారి మిమ్ములను కలిసి మీ వివరాలను తెలుసుకొని నమోదు చేస్తారన్న విషయం మీకు తెలిసే ఉంటుంది.

భాషలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని నింపుతున్నప్పుడు, ‘ఇతర భాషల ‘ వివరాలలో ‘సంస్కృతాన్ని ‘ చేర్చడం మరచిపోకండి. మన దైనందిన జీవితంలో సంస్కృతానికి వాడుకలేదన్నది మనలో చాలామందికి ఉన్న అపోహ. కానీ, మనమొక్కసారి ఆలోచిస్తే, ప్రొద్దున్న చేసే ఈశ్వర ప్రార్ఢన నుంచీ సాయంత్రం సంధ్యా దీపాన్ని వెలిగించే వరకూ రోజులో మనం ఎన్నోసార్లు సంస్కృతాన్ని ఉపయోగిస్తున్నాము. సంస్కృత మంత్రాలు, శ్లోకాలు, మహాశివరాత్రి, జన్మాష్టమి, నవరాత్రి వంటి పండుగలన్నింటిలో స్మరించుకుంటూనే ఉంటాము.

మన సంస్కృత భాషని రక్షించుకోవడం మన చేతులలో ఉంది. క్రిందటి గణనాంక వివరాల ప్రకారం, ఈ దేవ భాషని మాట్లాడే వారి సంఖ్య వెయ్యి లోపే ఉంది. ఈ విధంగా సంఖ్య తగ్గడం ద్వారా, సంస్కృత భాషని మృత భాష గా ప్రకటించే పరిస్థితి కనబడుతోంది. ఇదే జరిగితే భాషాభివృధ్ధికై ప్రభుత్వం నుండి వచ్చే నిధులు, గ్రాంట్లు నిలిచిపోతాయి. ప్రాచీనమైన, పవిత్రమైన, మన భారతీయ సంస్కృతికి మూలాధారమైన మన దేవ భాషని శాశ్వతంగా కోల్పోతాము.

ఈ విధంగా జరగకుండా చూసుకోవలసిన బాధ్యత మనందరిపైనా ఉంది. సంస్కృత భాషకి ఈ గతి పట్టడానికి మనందరమే కారణము. కానీ ఇంకా సమయం మించిపోలేదు. అమృతతుల్యమైన మన భాషని వీలైనంతగా వినియోగిద్దాం, ఈ సందేశాన్ని మన స్నేహితులకూ, హితులకూ, కుటుంబ సభ్యులకూ అందిద్దాం.తద్వారా మన అత్యంత ప్రాచీనమైన భాషని కాపాడుకుందాం.

నమో భారతం, నమో సంస్కృతం.

*** Translated into Gujarati ***

સંસ્ક્રુત અને સંસ્ક્રુતિ – એક નમ્ર નિવેદન

પ્રિય મિત્રો,

આપણા બધાને જાણકારી છે, કે ભારત મા વસ્તી ગણત્રી આખરી તબ્બકામાં છે. આ મહિનામાં વસ્તી ગણત્રીના અઘિકારી ફરી પાછા તમારા નિવાસસ્થાને આવીને તમારા પરિવારના સદસ્યની નોંધણી કરશે.
ભાષા સંબંધિત જાણકારી આપતી વખતે “વસ્તી ગણત્રી પત્રકમાં” આપ આપણી માતૃભાષાની સાથે-સાથે “અન્યભાષાઓમાં” સંસ્ક્રુત ભાષાનુ ઉલ્લેખન કરવાનુ ન ભૂલશો. વિચાર કરિએ તો આપણે આપણી દિનચર્યામા સંસ્ક્રુત ભાષાનુ ઘણી વાર ઉપયોગ કરીએ છે. જેમકે સવારે અને સાંજ ભગવાન પાસે દીવો અને પ્રાર્થના કરતી વખતે, તેમજ શ્લોક અને મંત્રોના ઉચ્ચારણમાં પણ સંસ્ક્રુત ભાષા જ બોલીયે છે. મોટા ભાગના મુખ્ય તહેવારો જેવાકે મહાશિવરાત્રી, જન્ષ્મટમી અને નવરાત્રી સાથે સંસ્ક્રુતભાષા તથા સંસ્ક્રુતી જોડાયેલ છે.

સંસ્ક્રુત ભાષાને જીવંત રાખવી એ આપણા હાથમાં છે. પાછલી જનગણત્રીના પરિણામમાં સંસ્ક્રુત ભાષા જાણનારની સંખયા હજાર થી પણ ઓછી જોવા મળી હતી. એના પરિણામ સ્વરુપે સંસ્ક્રુત ભાષા “મૃત ભાષા” ઘોષિત થવાની શક્યતા ધરાવે છે. તેથી સંસ્ક્રુત ભાષાના વિકાસ અને પ્રચાર અર્થે મળતી તમામ સરકારી અને આર્થિક સુવિધાઓ મળતી બંધ થવાની સંભાવના રહે છે. અવિ સ્થિતિમાં આ પ્રાચીન, પવિત્ર અને ભારતીય સંસ્ક્રુતિની આધારશિલા-રૂપી દૈવી ભાષા સદેવ માટે ઇતિહાસની પ્રુષ્ટભૂમી પરથી લુપ્ત થઇ જશે.

આપણા અનાવરત પ્રયાસથીજ આ ભાષાને જીવંત રાખી શકાસે. આજે સંસ્ક્રુત ભાષાની આવી અવસ્થા માટે આપણેજ જવાબદાર છે. હજી પણ સમય છે. જ્યારે પણ સંભવ થાય ત્યારે સંસ્ક્રુત ભાષાનો ઉપયોગ કરવો અને પરિવાર તથા મિત્રજનો ને સંસ્ક્રુત ભાષાનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવુ. આ સંદેશ દરેક ભારતીય સુધી પહોંચાડવાની નમ્ર વિનંતિ.


|| નમો ભારતમ્, નમો સંસ્ક્રુતમ્ ||


Related Posts: Is no one thinking about our classical languages?

The ridiculous extremes of pseudo-secularism and Simple Sanskrit and Great Ideas

Somewhat Related: “Our English schools are flourishing wonderfully…”  and Mathematics, History and worms eating manuscripts…

P.S. Thanks to Vijaya-ji for this thought and for sharing the Marathi version and to Sandeep for the version in Hindi. Image courtesy: Practical Sanskrit


Without getting into any kind of debate whether it is a language of masses or not. One thing I’m clear about is Sanskrit is language of Knowledge with lots of science.

Also I humbly request readers to translate into their mothertongue Marathi, Hindi, English, Gujrati, Punjabi, Rajsthani, Bangali, Telugu, Tamil, Kannada, Odiya, Kashmiri, Tulu, Urdu, Arabi, Konkani, Nepali, and any language….

If you feel for Sanskrit then spread the message. Lets Save our heritage.

|| Jai Bharat, Jai Sanskrit ||

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
Posted in इतिहास, भारत, शेती, संस्कृत | 6 Comments »

%d bloggers like this: